ಝೆನ್ ತಿಳಿಗೊಳದ ನುಣುಪು ಕಲ್ಲು


ಹಿರಿಯ ಗೆಳೆಯ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹಾಯ್ಕು ಪ್ರಕಾರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವರು. ಅವರ 3ನೇ ಹಾಯ್ಕು ಪುಸ್ತಕ “ಕೊಡೆಯಡಿಯ ಒಂದು ಚಿತ್ರ”ಕ್ಕೆ ಬರೆದ ನನ್ನ ಮುಮ್ಮಾತು ಇದು. ಈ ಬೆಳಕಿನ ಹನಿಳನ್ನು ಓದಿನ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರೆಲ್ಲರೂ ಒಮ್ಮೆ ಚಪ್ಪರಿಸಲೇಬೇಕು….

***

“ಹಾಯ್ಕು…
ಅದು ಬೀಜದೊಳಗಿನ ಮರಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆ.”
ಬಹುಶಃ ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿದರೆ ಹಾಯ್ಕುವಿನ ಓದಿಗೆ ಒಂದು ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿಟ್ಟಂತಾಗುವುದು. ಆದರೆ ಹಾಯ್ಕು ಕಾವ್ಯ ಗೋಡೆಗಳಿಲ್ಲದ ಬಯಲಿನಂತೆ. ಒಳ ಹೊಕ್ಕಲೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರವೇಶ ಬೇಡುವ ಬಯಲದು. ಇದನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾನಸಿಕ ಸಿದ್ಧತೆ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರೇ ಸಾಲಿನ ಕಾವ್ಯವಾದರೂ ಹಾಯ್ಕು ಹನಿಗವಿತೆಯಂತೆ ಓದಿ ಮುಗಿಸುವ ಅಥವಾ ಮರೆಯುವಂಥದ್ದಲ್ಲ. ಇದು ನುಡಿ ಚಿತ್ರದಂತೆ. ಹಾಯ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೂಲಕ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅವೆರಡನ್ನೂ ಮೀರಿದ ದರ್ಶನಕ್ಕೂ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂತಲೇ ಇದು ಝೆನ್ ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು ತಬ್ಬಿ ಹರಡಿದ್ದು.

zenಹಾಯ್ಕು ಒಂದು ಅನುಭಾವ ಕಾವ್ಯ. ‘ಯಾವುದೂ ಅಮುಖ್ಯವಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾ ಜೀರುಂಡೆಯ ಕೂಗು, ಕಪ್ಪೆಯ ಕುಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ಒಳಗಿಂದಲೇ ಹೊಳಹುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೂವು ಅರಳುವ ಸದ್ದನ್ನೂ ನಮಗೆ ಕೇಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಹಕ್ಕಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಜಾಡನ್ನೂ ತೋರಬಲ್ಲದು. ಮೀನೊಂದು ಆಗ ತಾನೆ ಸುಳಿದು ಹೋಗಿ ಉಂಟಾದ ಕಂಪನದಲೆಗಳನ್ನೇ ಒಂದು ಕಾವ್ಯವಾಗಿಸಿ, ಆ ಮೂಲಕವೇ ಹೊಸತೊಂದು ಒಳನೋಟ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಡಬಲ್ಲದು. ಹಾಯ್ಕುವೊಂದರ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಗಳು ನಡುವಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ನಡುವೆಯೇ ಮುಗಿಯುವ ಬೆರಗಿನದ್ದು. ಇವನ್ನು ಊಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಕೊಳದಲ್ಲಿ /ಕಾಲ/ಪಾಚಿ – (ಕೊಡೆಯಡಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರ, ರವೀಂದ್ರನಾಥ್) ಅಂತಹ ಒಂದು ಊಹಾತೀತ ವಿವರಣೆಯ ಹಾಯ್ಕು. ಇದರ ಓದಿನ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಂತನೆ, ನಮ್ಮ ಇತರೆಲ್ಲ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಗೌಣ ಮಾಡಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿಸಿದರೆ ಅದೇ ಧ್ಯಾನ. ಇಂತಹ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದಲೇ ಹಾಯ್ಕು ಕಾವ್ಯ ಝೆನ್ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು. ಇದನ್ನು ಝೆನ್ ತಿಳಿಗೊಳದ ನುಣುಪು ಕಲ್ಲು ಎನ್ನಬಹುದು.
ಹಾಯ್ಕು ಕಾವ್ಯ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದ ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಲನ ಉಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ತಿಳಿವು, ಸೊಗಸು, ಜನರ ನಡುವಿನದ್ದೇ ರೂಪಕ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹಬ್ಬಿ ಹರಡಿತು ಹಾಯ್ಕು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದು ಜನರ ಕಾವ್ಯವಾಗಿಯೂ ಹೊಮ್ಮಿತು. ಬಹುಶಃ ಹಾಯ್ಕು ಕಾವ್ಯ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಈ ಗುಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕು. ಈ ಮೊದಲು ಅಂಕುರ್ ಬೆಟಗೇರಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಯ್ಕುಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿ ‘ಹಳದಿ ಪುಸ್ತಕ’ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಯ್ಕುವಿನ ಮತ್ತು ಕವಿಗಳ ಸವಿಸ್ತಾರ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ ಇದಾಗಿತ್ತು.
ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಜಪಾನಿ ಹಾಯ್ಕುಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಶ್‌ನಿಂದ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರಾದರೂ (ಒಂದು ಹನಿ ಬೆಳಕು ಸಂಕಲನ) ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡತನದ, ನೆಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ ಸ್ವರಚಿತ ಹಾಯ್ಕುಗಳೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಎನ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು ಐನೂರು ಹಾಯ್ಕುಗಳ ಇವರ ‘ಮೂರು ಸಾಲು ಮರ’ ಸಂಕಲನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆಒಂದು ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ. ನಮಗೆ ಹೊಸತಾದ ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಈ ಕೃತಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ಶೈಲಿ, ಸಂವೇದನೆ ಹಾಗೂ ನಿರೂಪಣಾ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕವಿತೆಗಳನ್ನೂ ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ಬರೆಯಬಹುದಾದ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್, ಹಾಯ್ಕು ಕಾವ್ಯಝರಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟಿರುವಂತಿದೆ. ಹಾಗೆಂದೇ ಇದು ಅವರ ಮೂರನೆ ಹಾಯ್ಕು ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಯ್ಕುವಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಯೊದಗಿಸಿದ ಕವಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.
ರವೀಂದ್ರರ ಹಾಯ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿ ಹಾಯ್ಕುಗಳಂತೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಬೆರಗಿನಿಂದ ನೋಡಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಂದೇ, ಹರಿದಾಡುವ/ಮಣ್ಣು/ಎರೆಹುಳು – ಎನ್ನುವ ಸಾಲುಗಳು ಇವರಲ್ಲಿ ಒಡಲುಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇವರು ನೋಡುವ ಕ್ರಮವೇ ವಿಶಿಷ್ಟ. ಉದುರುತ್ತಿವೆ/ಗುಲಾಬಿ ದಳಗಳು/ಮುಳ್ಳಿಗೆ ನೋವು – ಎನ್ನುವ ಹಾಯ್ಕು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ.
ಝೆನ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ‘ಕೊಆನ್’ ಒಂದು ಬೋಧನಾ ಕ್ರಮ. ಕೊಆನ್ ಒಗಟಿನಂಥದ್ದು. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಕೊಆನ್‌ನ ಅರ್ಥ ಮಥಿಸುತ್ತ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಅನುಭಾವದ ಬೆಣ್ಣೆ. ಹಾಯ್ಕು ಕಾವ್ಯ ಕೊಂಚ ಕೊಆನ್ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ  ಹಾಯ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಕುತ್ತದೆ ಏಕೆ/ ಪುಟ್ಟ ಮಗು/ ಬಲಗಾಲಿಗೆ ಎಡ ಚಪ್ಪಲಿ? ; ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ/ಕಿಟಕಿಯಲ್ಲಿ/ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ಮರ – ಇಂತಹಾ ಹಾಯ್ಕುಗಳು ಕೊಆನ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಹಾಯ್ಕು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರುವ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ, ‘ಕೊಡೆಯಡಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರ’ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೋಷ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ‘ಹನಿಗವಿತೆ’ಗಳೂ ‘ಹಾಯ್ಕು’ಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವಳ ನಗು/ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಹರಿವ/ಮಳೆ ನೀರು; ಸೂರ್ಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ/ ಅವಳ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತಿದೆ/ಜಾಜಿ – ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಲವು ‘ಅವಳ’ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಾಲುಗಳು ಹನಿಗವಿತೆಗಳೆ ಆಗಿವೆ. ಸುಂದರವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಹಾಯ್ಕುತನ ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾಗಿವೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ‘ಮೂರು ಸಾಲು ಮರ’ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಇಂಥಾ ದೋಷ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ, ಇಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ, ಸ್ವಾದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಮಗೆ ‘ಹಾಯ್ಕು ಹಬ್ಬ’ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿರುವ ರವೀಂದ್ರ ನಾಥ್ ಅವರ ಹುಮ್ಮಸ್ಸನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕು. ಅವರ ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಒಂದಷ್ಟು ಜನರನ್ನಾದರೂ ಹಾಯ್ಕು ರಚನೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದೆ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬರೆಯಲಿ.

Advertisements

ನಿಮ್ಮದೊಂದು ಉತ್ತರ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s